2016: BLWYDDYN MEWN LLYFRAU

Bu 2016 yn flwyddyn fawr i Gymru ac i’r byd. Ond sut flwyddyn oedd hi i lyfrau o Gymru?


IONAWR

Yn ystod misoedd tawel Ionawr fe greodd y wasg dipyn o gynnwrf ar ôl cyhoeddi eu bod wedi cynhyrchu sticeri draig goch Cymru fyddai’n addas i’w gludo ar ben baner Jac yr Undeb ar drwyddedau gyrru newydd.

dsc_0434Meddai Fflur Arwel, pennaeth marchnata y Lolfa, ‘Rydym yn credu ei fod yn hollol annheg fod Prydeindod yn cael ei orfodi arnom yn y ffordd hyn. Nid oes gan bobl y dewis i ddatgan eu cenedligrwydd na dangos eu balchder o fod yn Gymry.’

Cafwyd newyddion da hefyd na fyddai cyllideb y Cyngor Llyfrau  yn cael ei thorri wedi’r cwbl, yn dilyn pwysau cynyddol gan gyhoeddwyr ac awduron.

CHWEFROR

Bron i gan mlynedd ers daeth consgripsiwn a gorfodaeth filwrol i rym, bûm yn cofio bywyd un o heddychwyr amlycaf Cymru yn ystod yr 20fed ganrif. Cyhoeddwyd Pilgrim of Peace gan Jen Llywelyn, cofiant sy’n olrhain hanes bywyd yr heddychwr Cymreig, George M. Ll. Davies.

12049491_979216908780468_6775819807660854410_nBûm hefyd yn dathlu cyfnod newydd yng ngyrfa yr arbenigwyr gwin Cymreig o Ddolgellau Dylan a Llinos Rowlands yn y diwydiant bwyd a gwin wrth gyhoeddi Rarebit and Rioja – y cyfeithiad Saesneg o’r gyfrol Gymraeg enwog Bwyd a Gwin.

MAWRTH

Ar Fawrth y 1af datgelwyd y gwirionedd tu ôl i fywyd Dewi Sant wrth gyhoeddi’r gyfrol gynhwysfawr gyntaf am nawddsant Cymru yn y Gymraeg, Ar Drywydd Dewi Sant gan Gerald Morgan. Cyflwynwyd y gyfrol i dywysydd Parêd Gwyl Ddewi Aberystwyth 2016, yr artist Mary Lloyd Jones ac i archesgob Cymru, Barry Morgan.img_2559

Ddeufis cyn dechrau pencampwriaeth chwedlonol Ewro 2016 bu’n fraint ac yn anrhydedd cyhoeddi hunangofiant Osian Roberts, is-reolwr tîm pêl-droed Cymru.

osian-llyfrMae’r gyfrol yn datgelu sut y llwyddodd Cymru i gyrraedd rowndiau terfynol Euro 2016, gan wr a wnaeth gymaint o’r gwaith tu ôl i’r llenni – Cymro balch nad yw wedi anghofio’i wreiddiau ac sydd wedi bod yn allweddol i roi Cymru ar fap pêl-droed y byd.

EBRILL

Mis Ebrill gwelwyd cyhoeddi degfed nofel Llwyd Owen mewn deg mlynedd. Taffia oedd hon – nofel anturus llawn twyll a thrais, dial, edifar a methiant. Gwnaed tipyn o argraff gan yr awdur newydd sbon hefyd, Aled Evans o Sir Gaerfyrddin gyda’i nofel am berthynas Iolo Morganwg ac Owain Myfyr, Saith Cam Iolo.
cyflwyniad-3
Blwyddyn wedi i’r genedl colli cawr o ddyn pan fu farw Meredydd ‘Merêd’ Evans, fe gofion ni ei gyfraniad aruthrol i ddiwylliant a gwleidyddiaeth Cymru yn y gyfrol deyrnged Merêd: Dyn ar Dân. Mae’r gyfrol yn cynnwys ysgrif gan y diweddar, yr Athro Gwyn Thomas, fu farw ar yr 13 o Ebrill eleni.

Yna, ym myd llên plant cyhoeddwyd fod Coeden Cadi gan Bethan Gwanas wedi cyraedd Rhestr fer Gwobr Tir nanOg cynradd.

MAI

clawr-rhifyn-cyntafCroesawodd mis Mai y comic chwaretrol newydd sbon Mellten a lansiodd ar stondin Y Lolfa yn Eisteddfod yr Urdd. Wedi ei anelu at blant rhwng 7 ac 13 oed yn bennaf, dyma’r comic Cymraeg gwreiddiol cyntaf i’w gyhoeddi ers degawdau.

‘Y syniad oedd creu rhywbeth newydd a gwreiddiol i blant fyddai ddim ond ar gael yn y Gymraeg,’ meddai’r golygydd Huw Aaron.

fullsizerender-6Blwyddyn ers iddo golli’r etholiad cyffredinol yng Ngheredigion, daeth Mike Parker yn ôl gyda clamp o lyfr The Greasy Poll. Hwn oedd ei ddyddiadur gonest o’r frwydr etholiadaol – o’r gobeithion mawr i’r penawdau a welodd ef yn cael ei ddifrio yn y papur newydd lleol, cyn cael ei drechu yn y pen draw gan yr Aelod Seneddol Democrataidd Rhyddfrydol, Mark Williams.

O beryglon y cyfryngau cymdeithasol i gynnydd neo-ffasgiaeth, mae The Greasy Poll yn datgelu hynt a helynt gwleidyddiaeth Cymru gyfoes, a’r modd mae’n ein gadael ni lawr.

MEHEFIN

Gwelodd mis Mehefin y wlad gyfan yn paratoi am bencampwriaeth pel-droed Ewro 2016. Un o’r rheiny oedd Dylan Ebenezer, a gyhoeddodd gyfrol fyddai’n dilyn hanes ymgyrch Cymru. Gwerthodd y gyfrol allan mewn llai na mis!

ewro-2016-dylan-ebenezerMeddai Osian Roberts, ‘Ble bynnag byddwch yn gwylio’r gêmau, diolch am eich cefnogaeth, nid yn unig yn ddiweddar ond yn ystod y dyddiau anodd hefyd. Mae’n golygu cymaint i bawb sy’n rhan o’r tîm arbennig yma. Gyda’n gilydd yn gryfach.’

Dechreuodd Y Lolfa hefyd ar ddathliadau i nodi hanner canmlwyddiant sefydlu’r wasg Y Lolfa wrth gyhoeddi calendr arbennig o hen bosteri masnachol a gwleidyddol o’r chwedegau a’r saithdegau.

GORFFENNAF

Ar y 7fed o Orffennaf cofnodwyd canmlwyddiant Brwydr Coedwig Mametz y Somme 1916. I gyd-fynd a’r cofio cyhoeddwyd The Welsh at Mametz Wood gan Dr Jonathan Hicks sy’n cynnwys adroddiadau o brofiadau personol milwyr o’r ddwy ochr gan anelu at roi cydbwysedd i’r gwrthdaro.cilkbrjwsaaey4b

Cyflwynodd yr awdur ei lyfr i meirw y frwydr gan ddweud, ‘Rwy’n cyflwyno’r llyfr hwn i’r dynion fu’n brwydro yno yn ail wythnos Gorffennaf 1916, i’r sawl fu farw a chafodd eu claddu yn Ffrainc, ac i’r rheiny sydd dal ar goll heb fedd.’

Ychwanegwyd llyfr newydd sbon i’r gyfres wreiddiol hynod o boblogaidd i blant, Na, Nel! i gydfynd â thymor gwyliau’r haf. Byddai pedwerydd llyfr y gyfres, Na, Nel! Shhh! i ddilyn mis Tachwedd!

AWST

co3bgmjwcaahec0Guto Dafydd oedd enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen yn yr Eisteddfod Genedlaethol yn Y Fenni eleni am ei nofel Ymbelydredd. Cafodd ganmoliaeth arbennig gan y beirniad – Jon Gower, Fflur Dafydd a Gareth F Williams.

Adroddir hanes gŵr ifanc o Wynedd ‘246093740’ wrth iddo ddilyn cwrs radiotherapi ym Manceinion – sy’n seiliedig ar brofiad Guto ei hun.

Llyfr y Mis Cyngor Llyfrau Cymru ar gyfer Awst oedd Pam? gan Dana Edwards – nofel Gymraeg gyntaf yr awdur o Aberystwyth. Adroddai hanes cyfeillgarwch tri ffrind a chyfrinach farwol sy’n bygwth rheoli eu bywydau am byth yn ystod y ddegawd gythryblus sy’n arwain at sefydlu Cynulliad Cymru.

Cyhoeddwyd hefyd yr yr astudiaeth lawn gyntaf hirddisgwyliedig o fywyd a gwaith William Salesbury ieithyddwr, ysgolhaig a chyfreithiwr o fri. Ef oedd prif gyfiethydd y Testament Newydd Cymraeg 1567 ac fe gaiff ei ystyried yn un o’r ffigyrau mwyaf arwyddocaol yn hanes yr iaith Gymraeg.

MEDI

gareth-f-williamsAr Fedi yr 14eg bu farw yr awdur Gareth F Williams yn 61 oed.

Wrth dalu teyrnged iddo, meddai Meinir Wyn Edwards, ‘Roedd gan Gareth gymaint mwy i’w gynnig, cymaint o syniadau wedi’u cynnau a chymaint o heyrn gwahanol yn y tân. Tristwch o’r mwyaf yw bod y fflam honno o greadigrwydd wedi’i diffodd yn rhy gynnar, ac mae’n cydymdeimlad dwysaf ni gyda Rachel ei wraig, a’i deulu ar adeg anodd iawn.’

‘Rydyn ni wedi colli un o awduron gorau Cymru. Braint oedd cael ei adnabod. Mae’n gadael bwlch enfawr ar ei ôl.’

staff-newyddRhyddhawyd ffilm Y Llyfrgell – The Library Suicides, addaswyd gan Fflur Dafydd o’i nofel boblogaidd Y Llyfrgell.

Gwelodd Caryl Lewis lwyddiant ysgubol gan gipio’r driphlyg yng Ngowbr Llyfr y Flwyddyn eleni gyda’i nofel Y Bwthyn gan ennill y wobr am Ffuglen Gymraeg, Gwobr Gymraeg Llyfr y Flwyddyn 2016 a Gwobr Barn y Bobl Golwg360.

Croesawodd y wasg dri aelod o staff newydd hefyd gan benodi Gwenllian Jones fel Rheolwr Swyddfa, Carolyn Hodges fel golygydd Saesneg a Robat Trefor fel golygydd copi Cymraeg.

HYDREF

gaynor-madgwick-survivor-678230Ar 21 Hydref 1966, llifodd miloedd o dunelli o wast glô i lawr y mynydd gan ddifrodi pentref glofaol Aberfan. Lladdwyd 144 o bobl, 116 ohonynt yn ddisgyblion ysgol gynradd lleol Pantglas. 50 mlynedd yn ddiweddarach, bu Cymru yn cofio. Yn Aberfan, adroddir hanes y rhai fu farw, a’r rheini gafodd eu heffeithio gan ddigwyddiadau’r diwrnod hwnnw, a hynny gan un a anafwyd, sef Gaynor Madgwick oedd yn wyth oed ar y pryd.

Fe achosodd Carl Clowes stŵr ar ôl honni bod Plaid Cymru wedi derbyn £25,000 gan wladwriaeth Libya yn ôl yn yr 1970au. Daeth y darganfyddiad o hunangofiant Carl Clowes Super Furries, Prins Seeiso, Miss Siberia – a Fi.

Hefyd, sefydlwyd blog darllen newydd Y Silff Lyfrau gan Y Lolfa a cyhoeddwyd y llyfr lliwio cyntaf Cymreig i oedolion hefyd gyda darluniau gan yr artist o Lanrug, Dawn Williams.

TACHWEDD

robat-gruffudd-yn-cael-ei-holi-gan-seimon-brooks-yn-lansiad-lolianCyhoeddwyd llu o gofiannau a hunangofiannau y gaeaf hwn. Yn eu plith, roedd dyddiaduron personol Robat Gruffudd, sylfaenydd Y Lolfa a chyd-sylfaenydd y cylchgrawn Lol. Ynddo mae’n datgelu’r cyfan am ei brofiadau dros yr hanner canrif diwethaf yn ogystal a rhoi cip ar ei gefndir Almaenaidd Iddewig.

Yn ogystal, cafwyd cofiant newydd sy’n cyflwyno deunydd newydd dadlennol am Carwyn James – un o gymeriadau mwyaf eiconig a phoblogaidd yn hanes diweddar Cymru, ac fe gyrhaeddodd hunangofiant Dai Jones Llanilar frig rhestr gwerthwyr gorau y Gaeaf.

Taflwyd golwg hiraethus yn ôl ar orfoledd yr haf gyda llu o lyfrau am bêl-droed Cymru – yn eu plith roedd cyffro Merci Cymru, helyntion Dewi Prysor, cip tu ol y llenni yn When Dragons Dare to Dream, a beibl i unrhyw ffan pêl droed Cymru yn Y Crysau Cochion.

dsc_1151Canwyd clod i nofel gan awdur newydd, Pantywennol gan Ruth Richards – nofel sy’n seiliedig ar stori wir a gadwyd yn fyw ar lafar gwlad. Cafodd canmoliaeth arbennig gan Bethan Mair a’i galwodd yn ‘Nofel eithriadol sydd yn sefyll ben ag ysgwyddau uwch ben nofelau eraill…’

RHAGFYR

Ar Ragfyr y 1af lansiwyd ein ymgyrch Nadoligaidd, Llyfr yn Anrheg / Gift a Book, oedd yn annog pobl i roi llyfrau yn anrhegion ac i ddarllen dros y Nadolig ac ymlaen i’r flwyddyn newydd.

MDL00  010Bu’r ffotograffydd Iestyn Hughes yn holi ‘A yw effeithiau cynhesu byd-eang i’w gweld yng Nghymru?’ I chwilio am yr ateb, fe aeth ati i bori drwy lu o archifau am dystiolaeth o effaith y tywydd dros y canrifoedd. Y gyfrol newydd Tywydd Mawr oedd y canlyniad.

Dyma cyfrol gynhwysfawr sy’n cynnwys ymhell dros gant o ffotograffau a darluniau o dywydd eithafol yng Nghymru – a’r llun cyntaf erioed o ddyn eira!

2017…

Felly beth sydd ar y gweill yn 2017? Yn un bydd 2017 yn flwyddyn arbennig iawn i’r wasg gyda gweld dathlu hanner canmlwyddiant ers ei sefydlu. Gwyliwch y gofod am gyhoeddiad parti mawr ym mis Mai!

Does dim diwedd i fwrlwm y wasg ac yr un yw’r weledigaeth o greu deunydd bywiog, creadigol a gwreiddiol fydd yn herio’r Gymru sydd ohoni ac yn paratoi’r ffordd ar gyfer gwlad a fydd yn feddyliol a gwleidyddol rydd…

Ymlaen a ni! #LlyfrauDrosGymru


cropped-logo05.pngylolfa.com

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s