CLASUR Y MIS: IONAWR 2017

Nofel enwog Caradog Prichard, Un Nos Ola Leuad, a gyhoeddwyd yn gyntaf yn 1961 yw dewis Y Silff Lyfrau ar gyfer clasur y mis y tro hwn.


Un Nos Ola Leuad

Ers ei chyhoeddi mae Un Nos Ola Leuad wedi cael ei chanmol fel ‘Un o’r nofelau gorau a sgrifennwyd erioed’ – a hynny mewn unrhyw iaith, mae’n debyg.

Tipyn o glod felly. Ond a yw’r nofel hon yn gystal campwaith a honnir?

un-nos-olaf-zDilynwn yr adroddwr (a prif gymeriad di-enw y nofel) wrth iddo ddychwelyd yn ol i’w ardal gan gerdded ar hyd y Lon Bost ar un noson olau leuad. Yn ystod ei daith daw fflachiadau o’i blentyndod yn ol iddo fel cysgodion ac yn gyfres o atgofion anodd.

Yn raddol, drwy lygaid y bachgen, cawn ddarlun o gymdeithas glwyfus a’i chymeriadau byw ond briwiedig sy’n bodoli dan ormes tlodi a chysgod trais.

Mae’r tlodi eithafol yn gadael ei ôl ar drigolion y Pentra – nid yn unig yn gorfforol ond yn feddyliol hefyd. Dyma gymdeithas sydd yn dioddef. Yn wyrdroedig, mae hi’n gymdeithas o gamdrin a chamdrin plant, gwalltgofrwydd, llofruddio a rhagrith.

Nid yw marwolaeth byth ymhell. Yn y cefndir, mae’r Rhyfel Byd Cyntaf yn bwrw ei gysgod creulon dros y Pentra a plentyndod y bachgen, ac afiechyd yn hawlio’r ‘hen a’r ifanc fel ei gilydd’.

one_moonlit_night_0

Mae’r driniaeth o grefydd yn y nofel hynod sinigaidd, gan ddangos gwacter Cristnogaeth ym mywydau trigolion y pentref, a hynny drwy lygaid y plentyn hyn sydd byth yn deall yn union beth sy’n digwydd iddo ef neu i’r bobl o’i amgylch.

Ymdriniai’r nofel a phlentyndod a’i anwyldeb a choll diniweidrwydd wrth i bob cam ar hyd y Lon Bost olrhain y camau a arweiniodd y ‘Bachgen’ i’r ‘Dyn’ hwn na fyth lwyddodd i ddianc rhag erchylltra ei orffennol. Dyma bererindod i walltgofrwydd drwy alar a gofid – a hynny yn gynnil a chrefftus.

Nofel am natur y profiad dynol yw hon a pha mor ddidostur gall bywyd fod yn hanes un unigolyn.Mae bywyd a marwolaeth yn ddau begwn eithaf y profiad dynol, ac yn y nofel hon y mae’r ddau yn canlyn ei gilydd law yn llaw.
Mae’r nofel hefyd yn frith o elfennau mytholegol megis grym y lleuad a chwedloniaeth ac ofergoel Brenhines y Llyn Du gyda’r ddwy yn bresenoldeb parhaus drwy llif naratif y nofel.

un-nos-ola-leuadYsgrifennwyd y nofel yn y person cyntaf ar ffurf llif yr ymwybod  – a hynny yn nhafodiaith gref ardal chwareli Bethesda yn Arfon. Mae’r ‘Pentra’ a ddylunir yn y nofel yn ymdebygu yn fawr i bentref nid yn anhebyg i Fethesda yn Nyffryn Ogwen ar ddechrau’r 20g – sef bro enedigol yr awdur ei hun.

Yn wir, mae tebygrwydd mawr rhwng ddigwyddiadau a chymeriadau’r nofel a bywyd personol Caradog Prichard ei hun gan arwain rai i ddehongli’r nofel fel darn o lenyddiaeth hunangofiannol. Ond, mae’n bwysig cofio mai darn o ffuglen sydd yma ac er ei fod yn seiliedig ar brofiadau personol ac ingol yr awdur ei hun, mae’r stori sydd ger ein bron wedi ei wau o ddychmyg.

Cyhoeddwyd y nofel yn gyntaf gan Wasg Gee yn 1961 a byth ers hynny mae wedi llwyddo i gydio yn ei darllenwyr ac ennyn ymateb. Cyfiethwyd y llyfr i nifer o ieithoedd eraill gan gynnwys Ffrangeg, Eidaleg, Almaeneg, Sbaeneg, Hebraeg, a’r Saesneg. Cafodd ei haddasu yn ffilm (1991) ac i ddrama llwyfan hefyd.

Yn anodd, yn heriol, yn delynegol, yn drasig a theimladwy, mae Un Nos Ola Leuad yn gampwaith sydd yn fwy na theilwng o gael ei chofio fel ‘un o’r nofelau gorau a sgrifennwyd erioed.’

YR AWDUR

caradog-pritchard-mwy-cochRoedd Caradog Prichard yn fardd a newyddiadurwr yn ogystal â llenor. Fe’i ganwyd ym Methesda, Arfon ym 1904, a’i addysgu ym Methesda a Choleg y Brifysgol, Caerdydd. Treuliodd ran helaethaf ei yrfa yn Stryd y Fflyd, Llundain.

Enillodd Goron yr Eisteddfod Genedlaethol deirgwaith yn olynol (1927-8-9). Cyhoeddodd y nofel hon ym 1961 ac yna ddau lyfr arall a gafodd sylw mawr: Y Genod yn ein Bywyd (1964) a’i hunangofiant Afal Drwg Adda (1973). Bu farw ym 1980.


un-nos-ola-leuad

Un Nos Ola Leuad gan Caradog Prichard (£7.95, Y Lolfa)

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s