PWY OEDD SANTES DWYNWEN?

Nawddsant cariadon Cymru yw Dwynwen a oedd yn un o’r harddaf o ferched Brychan Brycheiniog, yn y 5ed ganrif. Dethlir diwrnod Santes Dwynwen ar 25 Ionawr trwy i gariadon anfon cardiau i’w gilydd. Ond beth yw ei stori hi?


Amser maith yn ol roedd merch o’r enw Dwynwen – un o ferched y Tywysog Brychan Brycheiniog. Pan oedd yn ddeunaw oed syrthiodd mewn cariad gyda Maelon. Gwr ifanc tlawd oedd Maelon, ond doedd hynny’n poeni dim ar Dwynwen. Roedd y ddau ohonyn nhw yn fodlon eu byd ac ar ddyddiau braf o haf byddai’r ddau yn cerdded law yn llaw ar hyd y traeth yn Llanddwyn, Ynys Mon.

Ond doedd Tywysog Brychan Brycheiniog ddim yn hapus o gwbl bod ei ferch yn caru’r fath walch.

Un diwrnod, penderfynodd mai digon oedd digon. Aeth i gastell tywysog cyfoethocaf a mwyaf golygus Ynys Mon a gofyn iddo,

‘Pedrog Fawreddog, mae Dwynwen – yr harddaf o’m holl ferched – yn chwilio am wr. Fydde ti’n fodlon ei phriodi?’

Atebodd yntau’n llawen: ‘Wrth gwrs! Byddai’n fraint!’

Y diwrnod canlynol, galwodd y Tywysog Brychan ei ferch i’w ystafell.

‘Mae gen i newyddion da iti, Dwynwen. Dwi wedi trefnu dy fod ti’n mynd i briodi’r tywysog cyfoethocaf a mwyaf golygus yn Ynys Mon i gyd – Pedrog Fawreddog.’

Teimlai Dwynwen yn flin iawn.

‘Ond ‘Nhad, sut allech chi wneud y fath beth? Rydych chi’n gwybod yn iawn mai Maelon yw’r unig un rydw i’n ei garu!’

Ond gwrthod gwrando wnaeth ei thad.

‘Fi yw dy dad, a fi sydd i benderfynu pwy gei di’n wr’ taranodd.

dsc_0043

Y noson honno, a hithau’n crio’n dawel, sleifiodd Dwynwen o’i hystafell yn y castell. Roedd yn rhaid iddi gael dweud y newyddion drwg wrth Maelon!

Wrth iddi adrodd yr hanes, dechreuodd ei llygaid llenwi a dagrau unwaith eto. Ond chafodd hi ddim cydymdeimlad gan Maelon.

‘Wna i byth faddau i ti am hyn! Rwyt ti wedi fy nhwyllo i!’ gwaeddodd arni.

Yn ei braw, rhedodd Dwynwen o gartref Maelon ac i lawr am y traeth. Pam roedd rhaid iddo fod mor gas wrthi? Teimlai mor unig a thrist.

Bu’n cerdded a cherdded am oriau ar ei phen ei hun a’i chalon ar dorri. Penderfynodd fynd i’r goedwig i weddio ar Dduw am gymorth.

Wrth iddi eistedd o dan goeden yn gweddio, dechreuodd Dwynwen deimlo’n flinedig dros ben. Ymhen hir a hwyr roedd hi’n cysgu’n drwm ac yn breuddwydio.

Yn ei breuddwyd gwelodd angel gyda gwydryn llawn ym mhob llaw. Rhoddodd yr angel un gwydryn i Maelon.

Yfodd yntau’r ddiod a chasineb yn berwi yn ei lygaid. Ond y funud nesaf roedd wedi troi’n dalp o rew! Dywedodd yr angel mai cosb gan Dduw oedd hyn am i Maelon fod yn gas wrthi.

Cynigiodd yr angel gwydraid arall i Dwynwen gan ddweud,

‘Os yfi di’r ddiod hud yma, fe gei di dri dymuniad’.

Ufuddhaodd Dwynwen. Yna dechreuodd restru ei dymuniadau.

‘Yn gyntaf, hoffwn i Maelon gael ei ddadmer; yn ail, hoffwn weddio dros hapusrwydd cariadon eraill, ac yn olaf, hoffwn i Dduw wneud yn siwr na fydda i fyth yn priodi’.

Fe gafodd Dwynwen ei thri dymuniad, a mynd yn lleian. Wedi iddi farw, cafodd ei hanrhydeddu yn nawddsant y cariadon, a chodwyd eglwys iddi ar Ynys Llanddwyn. Does dim llawer o olion yr eglwys ar ol erbyn hyn, ond cofir am Dwynwen bob blwyddyn ar y 25ain o Ionawr – Dydd Santes Dwynwen – pan fydd cariadon ledled Cymru yn anfon cardiau serch at ei gilydd.


086243405x

Llyfr Lliwio Santes Dwynwen (£1.95, Y Lolfa)

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s