CLASUR Y MIS: MAWRTH 2017

Campwaith y diweddar Gareth F Williams, Awst yn Anogia, a gyhoeddwyd yn wreiddiol yn 2014, sydd yn cael sylw clasur y mis y mis hwn.


Awst yn Anogia

Nofel ysgytwol yw Awst yn Anogia, wedi’i seilio ar erchyllterau’r Ail Ryfel Byd ar ynys Creta oedd o dan rym y Natsïaid, a’r digwyddiadau eithafol a newidiodd bentref Anogia am byth.

Cyhoeddwyd yn gyntaf yn 2014 gan Wasg Gwynedd.

Mae hi’n nofel fawr mewn dwy ystyr.

Yn gyntaf, gyda thros 500 tudalen, mae’n glamp o lyfr. Ond mae’n stori a hanner hefyd. Hanes ynys Creta yn ystod yr Ail Ryfel Byd yw cefndir y nofel. Yr Almaenwyr sydd mewn grym ar yr ynys, ond yn eu herbyn mae’r andartes, y gwrthwynebwyr lleol. Maen nhw yn eu tro yn cael eu cynorthwyo gan rai o filwyr y Special Operations Executive o Brydain.

Mae’n anodd crynhoi’r stori gan fod yna nifer o haenau yn cydblethu. Ond yn sylfaneol cawn hanes nifer o unigolion sy’n ceisio byw dan orthrwm yr Almaenwyr, a hanes rhai o’r Almaenwyr hynny hefyd. Yn gefndir i’r cwbl mae herwgipiad y Cadfridog Kreipe, sy’n gatalydd i ddial erchyll gan yr Almaenwyr.

dsc_0871

Mae’r hanes yn cael ei adrodd o nifer o safbwyntiau gwahanol ac mae yna lu o gymeriadau, a gan bob un ei chwedl, a’r chwedlau yna’n ddiddorol a chofiadwy. Yn eu plith mae Nikos, y bachgen ifanc dideimlad sydd wedi gweld pethau erchyll; Grigori, yr athro dawnus ond llwfr sydd mewn cariad â merch un o’r andartes; a Thera, y fam sy’n dioddef colledion enfawr ond sy’n gofalu am eraill, er gwaetha’r peryglon.

Gellir gweld rhestr lawn o’r cymeriadau ar flog Bethan Gwanas.

Mae yna ôl ymchwil manwl yn y llyfr, a gwybodaeth gynhwysfawr am ynys Creta yn ystod yr Ail Ryfel Byd.

Ond mae holl erchyllter ac ansicrwydd rhyfel yn cael eu darlunio’n glir yn Awst yn Anogia. Mae ‘na deyrngarwch ond mae yna hefyd densiynau sy’n dangos nad yw bywyd yn ddu a gwyn. Efallai mai’r arwydd pennaf o hynny yw y modd gellir teimlo tosturi tuag at gymeriad mwyaf atgas y nofel, Golo Wolf.

Dyma nofel ysgytwol sy’n darlunio i’r dim erchylltra a dychryn rhyfel. Cafodd yr awdur ei syfrdanu gan yr hanesion; fe gewch chithau eich syfrdanu hefyd. Dyma gampwaith o stori sy’n plethu’r dychmygol a’r ffeithiol – digwyddiadau fydd yn eich llorio; disgrifiadau mor fyw, maen nhw’n brifo, a chymeriadau fydd yn aros efo chi am amser hir.

Fe gipiodd y nofel prif wobr Cymraeg Llyfr y Flwyddyn yn 2015 gan ddenu canmoliaeth arbennig gan y beirniad, Annes Glynn, Hywel Griffiths a Gareth Potter.

Meddai Hywel Griffiths ar ran y panel beirniadu ar y pryd,

‘Mae Awst yn Anogia yn eithriadol yn y modd y mae’n creu cymeriadau a lleoedd y mae’r darllenydd yn poeni amdanynt. Dyma epig hanesyddol lle mae effaith rhyfel yn dod yn fyw drwy fywydau pobl gyffredin.’

Derbyniodd ganmoliaeth sylweddol, megis gan yr awdur Bethan Gwanas a’i disgrifiodd fel ‘Nofel epig, wych, wedi ei sgwennu’n feistrolgar. Mi gydiodd ynof gerfydd fy ngwar, a gwrthod gollwng.’

‘Mae peryg i ddiwylliant Cymraeg fynd yn ddiwylliant dynwaredol a chyfieithiedig. Mae dylanwad Gareth F Williams yn wrthwynebus i hynny drwy ei fod o wedi sgrifennu nofelau Cymraeg gwreiddiol am Gymru Gymraeg gyfoes’ ychwanegodd Gareth Miles.

Bu’r llyfr allan o brint ar ôl iddo ennill Llyfr y Flwyddyn, a bu galw mawr amdano ar y pryd. Yn Ionawr 2017 fe gafodd y nofel ei hail argraffu gan wasg Y Lolfa.

‘Dyma nofel orau Gareth F, un o’n nofelwyr mwya toreithiog a thalentog. Roedd colli Gareth yn golled enfawr i’r byd cyhoeddi, a gwych gweld y nofel hon nôl mewn print,’ meddai Lefi Gruffudd o’r Lolfa.

YR AWDUR

gareth_f_williams-llyfr_y_flwyddyn_2015Bu farw Gareth F Williams ar Fedi’r 14eg 2016 yn 61 mlwydd oed yn dilyn brwydr ddewr yn erbyn canser. Roedd yn wreiddiol o Borthmadog ond wedi byw ger Pontypridd ers blynyddoedd lawer. Awst yn Anogia oedd ei nofel olaf i oedolion. Ysgrifennodd nifer o lyfrau llwyddiannus a phoblogaidd i blant a phobl ifanc gan ennill Gwobr Tir na n-Og bedair gwaith. Roedd hefyd yn ddramodydd ac yn sgriptiwr penigamp.

Meddai Meinir Wyn Edwards, golygydd, gwasg Y Lolfa, ‘Pleser pur oedd cydweithio â Gareth F. Roedd yn fwrlwm o syniadau ac roedd gwrando arno’n siarad am ei waith yn hwb i’r galon. Mae ei epig, Awst yn Anogia, yn un o’r nofelau gorau i mi ei darllen erioed, mewn unrhyw iaith’.

‘Mae mor bwysig ein bod ni’n gwerthfawrogi ac yn annog ein hawduron a’n llenorion, cyn ei bod hi’n rhy hwyr. Roedd gan Gareth gymaint mwy i’w gynnig, cymaint o syniadau wedi’u cynnau a chymaint o heyrn gwahanol yn y tân.’ meddai Meinir.

‘Rydyn ni wedi colli un o awduron gorau Cymru. Braint oedd cael ei adnabod. Mae’n gadael bwlch enfawr ar ei ôl.’ ychwanegodd.


awst-yn-anogia-gareth-f-williams

Awst yn Anogia gan Gareth F Williams (£14.99, Y Lolfa)

Advertisements

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s