‘GALAR A FI’ – STORI ESYLLT MAELOR

Galaru yw’r ymateb greddfol ar ôl colli rhywun sy’n annwyl. Mae person sy’n galaru yn mynd trwy ystod eang o emosiynau, ac er bod y teimlad o alar yr un peth i bawb, mae’r hiraethu yn gallu effeithio ar bobl mewn gwahanol ffyrdd.

Galar a Fi yw ymateb 14 o bobl sydd wedi bod trwy’r camau o alaru ar ôl colli brawd, chwaer, ffrind, mab, merch, tad, mam neu gymar. Mae stori pob un yn unigryw ac yn ddirdynnol. Dyma’r golygydd, Esyllt Maelor, yn trafod pwysigrwydd siarad am alar a’i phrofiad personol hi.


Mae galar yn gallu creu’r llanast a’r hafoc mwyaf. Gall orfodi rhywun i stopio’n stond a methu symud gewyn a gall yrru’n ddidrugaredd; gall godi’r ofn mwyaf ac os yw’n teimlo fel llonyddu fe wnaiff hynny. Gall hyrddio yn donnau bygythiol, a gall lepian yn dawel. Yn sicr, fe wyr sut i daro ar yr adegau mwyaf annisgwyl. Ydi o’n berson, ydi o’n gyflwr, ydi o’n brofiad? Os mai profiad ydi o, mae’n brofiad tu hwnt o bersonol sy’n byw y tu mewn i rywun, a dim ond y sawl sydd yn ei fyw sydd yn ei adnabod. A dwi’n siwr nad oes un ffordd iawn o’i adnabod. Mae’n ymddwyn yn wahanol efo pawb ac yn cael effaith wahanol ar bawb.

blodynDysgais un peth am alar. Y mae wedi fy nhywys a fy nhaflu i fannau tu mewn i mi na wyddwn amdanynt, ac wrth ymbalfalu a theimlo fy ffordd yn y mannau hynny ar fy mhen fy hun bach roeddwn am wybod a oedd pobl eraill yr un fath â fi, sut oedden nhw’n ymdopi a beth oedden nhw’n ei wneud. Yn yr oriau mân byddwn yn gwglo, yn chwilio gwefannau er mwyn cael gweld pwy arall, heblaw fi, oedd piau’r nos. Yn ystod y dydd byddai pobl yn galw i’n gweld fel teulu; byddaf yn fythol ddiolchgar iddynt am eu cefnogaeth.

Mae gan rai pobl ffordd arbennig o gydymdeimlo a chynnig cymorth ac un o’r bobl hynny, y Parch. Arthur Meirion Roberts, awgrymodd y dylwn ddarllen A Grief Observed gan C. S. Lewis. Yn syth bìn, o’r frawddeg gyntaf un, gwyddwn fod yma rywun oedd ‘yn deall’, rhywun y gallwn uniaethu ag o, a chefais beth gollyngdod a chysur; na, doeddwn i ddim ar fy mhen fy hun.

Gyrru Drwy StoromYn 2015 cyhoeddwyd Gyrru drwy Storom gan Wasg y Lolfa, cyfrol bwysig yn cyflwyno profiadau dirdynnol o fyw trwy salwch meddwl. Yn ei rhagair i’r gyfrol honno nododd Alaw Griffiths iddi fethu dod o hyd i wefannau a llyfrau gyda gwybodaeth ddigonol am salwch meddwl yn y Gymraeg. A does dim byd bron ar gael yn y Gymraeg am alar chwaith. Os yw darllen yn un ffordd o gwnsela, roeddwn am ddarllen yn Gymraeg. Do, fe gefais afael ar un pamffled bychan oedd yn cyfeirio at saith cam galar: Gwylltio, Mynd ar goll, Anwybyddu, Dechrau deall, Derbyn, Brifo, Gwella.

A dyna ni. Gwn fod yna gerddi yn sôn am wewyr colli ond roeddwn am gael gwybod beth oedd strategaethau ymdopi y bobl hynny oedd wedi profi ‘cystudd rhy brudd i’m bron’. Sut oedden nhw’n ceisio cael rhyw fath o drefn yng nghanol llanast galar? Cwestiynau cwnsela oedden nhw, a minnau eisiau atebion, eisiau gwybod.

Fel gyda salwch meddwl, mae tabw yn perthyn i alar hefyd. Y galar hwnnw sy’n ein harswydo a’n gwneud yn fud. Ymgais i roi llais i’r di-lais yw’r gyfrol hon. Fydd gonestrwydd y dweud o bosib yn stopio’r darllenydd yn y fan a’r lle? Bosib. Fydd y darllen yn codi ofn? Bosib iawn.

Ai dewr, ai cryf yw’r cyfranwyr wrth rannu? Yn sicr, gellir yn ddi-feth ddweud bod yma onestrwydd. Mae galar yn gwaredu pob celwydd a gweniaith, a wnaiff o byth ddweud
anwiredd.

Galar a Fi - Esyllt MaelorRwy’n hynod ddiolchgar i’r awduron am eu parodrwydd i rannu a thrwy wneud hynny agor drysau sawl stafell ddirgeli ni fel darllenwyr. Wrth ddarllen fe welwch na ellir rhoi plastar na chast dros alar. Felly peidiwch â disgwyl hynny. Ddaw neb drosto, dim ond dysgu byw efo fo, meddai rhai. Ac mi gofiwn pryd ddigwyddodd o a lle oedden ni pan ddaeth i’n bywyd.

Efallai y bydd darllen y llyfr yn ormod i chi. Efallai nad ydych am glywed, ac nad ydych am ddarllen. Ddim rwan. Ond os cyfyd yr angen, gobeithio y bydd Galar a Fi o gymorth i chi bryd hynny. Pryd bynnag y byddwch yn troi ato bydd un peth yn aros gyda chi rhwng gwewyr a gofid y tudalennau. Cariad yw hwnnw. A hwnnw’n gariad dwfn, amhrisiadwy. Os ydym yn galaru, ac os yw’r hiraeth sydd yn y galar hwnnw yn brifo’n fwy na dim byd arall yn y byd, rhaid felly bod y cariad yn un cwbl arbennig. A fyddwn i byth wedi dewis bod heb y cariad hwnnw.

Esyllt Maelor


Mae Galar a Fi ar gael nawr gan Y Lolfa (£7.99)

Galar a Fi - Esyllt Maelor

Advertisements

One comment

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s