‘Craff, crefftus, swmpus’ – Adolygiad o Gwales – Catrin Dafydd

adolygiad gwales copy

Sioned Williams – cynghorydd a swyddog cyfathrebu Academi Hywel Teifi, sydd yn adolygu Gwales gan Catrin Dafydd


Mae Catrin Dafydd yn adnabyddus fel ymgyrchydd ac fel awdur sy’n aml yn bwrw goleuni ar haenau o’r gymdeithas Gymraeg a Chymreig sy’n haeddu ein sylw, ond sy’n gyson ar gyrion ein llên. Er bod ei nofel ddiweddaraf wedi ei gosod yng Nghymru’r dyfodol agos, mae’n codi cwestiynau pwysig a pherthnasol am Gymru heddiw, a hynny drwy gyfrwng stori ddychmygus, afaelgar a chyffrous sy’n archwilio mantra mudiadau radical bod ‘y personol yn wleidyddol’.

Gwales - Catrin DafyddPrif gymeriad y nofel yw Brynach Yang, sydd, ar ddechrau’r nofel, yn datgan ei fod am ladd ei hunan. Mae’r hyn sydd wrth wraidd ei anobaith yn pigo cydwybod y darllenydd o’r cychwyn: y gymdeithas ble “mae lles pobol yn eilbeth i rymoedd hunanol y dethol rai … lle mae pobol yn esgus cynrychioli pobol ond yn cynrychioli pethau eraill mewn gwirionedd.” Wrth i’r naratif neidio yn ôl ac ymlaen mewn amser, cawn hanes ei gefndir fel mab i un a aberthodd ei hunan dros anghyfiawnder, darlun o’i fywyd teuluol ac artaith ei dor briodas, a’i deimladau cymysg ynglŷn â mudiad radical tanddaearol asgell chwith o’r enw Poboliaeth – mudiad y bu unwaith yn ffigwr blaenllaw ynddo ac sydd nawr unwaith eto’n galw arno i ymroi ac ymrwymo i’r achos.

Wedi ei gosod mewn byd sydd wedi profi rhyfel rhwng dau brif rym economaidd a diwylliannol y byd, mae’r nofel yn cynnig golwg ar Gymru ddystopaidd. Mae bwyd yn brin ac yn ddrud. Mae’r “system Neo-Ddemocrataidd” sy’n rheoli llywodraethau Cymru a Phrydain Fach wedi arwain at breifateiddio’r gwasanaeth iechyd gwladol a’r system lles ac mae tor cyfraith a thrais yn ffordd o fyw yn nifer o’n hardaloedd trefol. Ymddengys bod mudiad Poboliaeth yn cynnig achubiaeth i’r miloedd sy’n anfodlon eu byd – ac yng Nghymru mae’r cynllun chwyldroadol Gwales i feddiannu tref Caerfyrddin ar waith fel modd o ddechrau creu’r byd newydd. Fodd bynnag, testun y nofel yw’r tensiynau a’r cymhlethdod sydd wrth wraidd y ddelfryd wleidyddol, ac yn rhwygo’r unigolion sydd am newid y drefn. Nid yw Catrin Dafydd yn ddall i broblemau gweledigaeth y Gymru Fydd hon.

Catrin DafyddWrth archwilio haenau amrywiol o gymdeithas, drwy nifer o gymeriadau byw a chrwn, tynnir ein sylw nid yn unig at y gwahaniaethau enfawr rhwng cartref moethus y cenedlaetholwr crachaidd Dr Huw, ‘pur’ ei iaith, ac aelwyd tŷ cyngor y fenyw ifanc anabl, unig Shan a’i brawd, y gwerthwr cyffuriau Bruv, a’u Wenglish, ond hefyd at y cysylltiad rhyngddynt, gan danlinellu’r neges wleidyddol sydd wrth wraidd y nofel amserol hon. Mae’r arddull ddyfeisgar a ddefnyddir i gyflwyno llinynnau’r naratif, yn ddogfennau swyddogol, adroddiadau meddygol, negeseuon electronig a dyddiaduron ayb, yn hynod effeithiol. Mae’n caniatáu i’r cymeriadau siarad yn y person cyntaf â’u hieithwedd unigryw eu hunain, gan dynnu’r darllenydd yn nes atynt. Mae hiwmor yn nodwedd o waith Catrin Dafydd ac yma eto, er mor ddwys yw themâu’r nofel, mae yma linellau crafog sy’n peri i’r darllenydd chwerthin a gwingo.

Dyma nofel graff, grefftus a swmpus, sy’n ymdrin â themâu sylweddol mewn modd deallus a darllenadwy.

Sioned Williams


Adolygiad oddi ar gwales.com, trwy ganiatâd Cyngor Llyfrau Cymru.

Mae Gwales gan Catrin Dafydd ar gael nawr (£8.99, Y Lolfa)

Gwales - Catrin Dafydd

Advertisements

One comment

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Newid )

Connecting to %s