Sut mae creu clawr da i lyfr?

ClawrDa copy

Peidiwch a beirniadu llyfr yn ol ei glawr’ (Don’t judge a book by its cover). Dyna yw’r dywediad. Ond pan mae’n dod i lyfrau go iawn, afraid dweud mai’r clawr yw un o’r darnau pwysicaf wrth gyhoeddi.

Mae’n bwysig iawn fod gan lyfr glawr deniadol a smart sydd yn aros yn driw i’r cynnwys a’r gwaith creadigol tra’n gwerthu’r gyfrol a denu darllenydd i gydio ynddo – fel gwenyn at flodyn!

Ond sut mae clawr llyfr yn cael ei greu a’i ddatblygu, medde chi?

Mae’r camau yn gymysgedd o’r creadigol a’r masnachol a bydd sawl actor yn chwarae ei ran yn y broses tan ein bod yn cyraedd y clawr gorffenedig! Ar hyd y llwybr bydd awdur(on), dylunydd, golygydd(ion), artist(iaid), swyddog(ion) marchnata a chyfarwyddw(y)r i gyd yn rhoi mewnbwn ac yn chwarae rhan yn y broses ddatblygu.

Weithiau, bydd gan awdur syniad yn barod o sut glawr sydd ganddyn nhw mewn golwg. Er enghraifft, dymunodd Ffion Dafis ar gyfer ei chyfrol boblogaidd Syllu ar walia’ (2017) ymgorffori’r ddelwedd hardd hon ohoni a ddyluniwyd gan ei chyfaill agos, Manon Edwards.

ffiongraphic

Mae’r darlun hwn yn eiconig o’r edrychiad cyntaf ac yn hynod addas ar gyfer cyfrol arbennig Ffion. Chwarewyd gyda’r ddelwedd a chrewyd sawl drafft o’r clawr gan ddefnyddio amrywiaeth o ffontiau a theipiau. Sylwer ar sut mae’r cynllun yn datblygu yn y lluniau isod nes cyraedd y clawr terfynol.

 

rgb ffion

Roedd yn bwysig iawn fod enw Ffion yn fawr ac yn amlwg ond gan adael digon o le i’r ddelwedd a’r brandio wneud ei waith. Dyluniwyd y clawr hwn gan Tanwen Haf.

Mae nifer o gloriau llyfrau a welwch chi wedi ei llunio gan artist – ac fel arfer, mae’n artist lleol.

Er enghraifft, ar gyfer nofel ddiweddaraf Mihangel Morgan, Hen Bethau Anghofiedig, gofynwyd i Kim James-Williams, yr arlunydd o Aberystwyth, lunio llun ar gyfer y clawr. Dyluniwyd y clawr gan Sion Ilar.

 

Mae gweithio gyda artist yn gyffredin iawn yn y broses creu clawr. Weithiau bydd yr awdur yn adnabod artist yn bersonol neu yn hoff o waith artist adnabyddus ac yn dymuno defnyddio un o’u lluniau ar gyfer eu cloriau. Roedd hynny’n wir yn achos Haf Llewelyn, sydd wedi defnyddio lluniau trawiadol, hyfryd yr artist Iola Edwards fel cloriau ei nofelau hi – Mab y Cychwr, Y Graig ac Y Traeth. Roedd Dana Edwards hefyd wrth ei bodd a lluniau Meirion Jones (mab y diweddar Aneurin Jones) ac fe welir un o’i luniau o fenywod ar y prom yn Aberystwyth fel clawr ei nofel Pam?

Weithiau bydd artist yn derbyn comisiwn fel yn achos Mihangel Morgan (uchod) neu Dorry Spikes ar gyfer cloriau Sioned Wiliam (er enghraifft, Dal i Fynd, isod).

 

Ar gyfer cyfresi plant, mae comisynu yr artist cywir yn holl bwysig ar gyfer cyfres. Yn wir i chi, yn achos llyfrau plant mae’r lluniau yr un mor bwysig a’r testun – y ddau mor gyfrifol a’i gilydd am danio dychymyg plant a chynnal chwilfrydedd a diddordeb.

Edrychwch, er enghraifft, ar ddarluniau hyfryd Lisa Fox ar gyfer cyfres Maes y Mes gan Nia Gruffydd.

 

Pan fo cyfres yn tyfu yn ei dilyniant, mae’r lluniau yn dod yn rhan anhepgor o’r brandio a’r stori. Er enghraifft, mae darluniau adnabyddus John Lund ar gyfer cyfres boblogaidd Na, Nel! gan Meleri Wyn James yn eiconig bellach. Wrth ddylunio a brandio mae’n bwysig fod y ffont a’r lliwiau hefyd yn ddigon trawiadol, gwreiddiol a lliwgar.

 

Beth am gofiannau, hunangofiannau a llyfrau ffeithiol wedyn? Yn sicr, mae delwedd gryf yn bwysig yn fan hyn hefyd.

 

Dyma oedd y lluniau a ddefnyddwyd ar gyfer cloriau Golygon gan Manon Steffan Ros ac The Byrne Identity gan Lee Byrne. Tynwyd llun Manon gan y ffotograffyd Emyr Young. Mae’n lun hardd ac yn bortread trawiadol o Manon yn ei holl ogoniant. Yn yr un modd, mae’r llun hwn o Lee Byrne yn awgrymu hyder, cryfder a gonestrwydd, hynny yw – ‘what you see is what you get’.

Edrychwch hefyd ar gyfrol ddiweddar Dewi Llwyd, er enghraifft. Mae’r llun yn gynnes, yn adnabyddus o arddull a delwedd Dewi, ac yn gweddu ei hun yn berffaith ar gyfer clawr cyfrol o ddyddiaduron hunangofiannol.

 

Cymharwch y llun yn y canol gyda’r clawr gorffenedig. Newidwyd leoliad y llun yn fwy i’r canol, defnyddiwyd ffont fwy clasurol a gwnaed yr is-deitl ‘Pawb a’i Farn‘ yn amlycach, gyda enw Dewi Llwyd yn llenwi’r clawr yn ei holl ogoniant.


Beth sy’n gwneud clawr da?

Bydd, fe fydd pob gwasg yn siwr o gynhyrchu clawr gwan o bryd i’w gilydd. Ond y ffordd gorau i osgoi hyn yw i ddilyn y pum pwynt isod…

  1. Teitl.
    Dylai’r teitl ac enw’r awdur fod yn ddigon amlwg, yn ddigon clir ac yn hawdd i’w ddarllen. Dylai fod ddigon amlwg fel fod modd ei weld ar lun maint bawdyn!(thumbnail)
  2. Ffont.
    Dylid defnyddio ffont sy’n ddarllenadwy, yn wreiddiol ac yn ddeniadol. Mae typograffeg yn ffrind. Peidied defnyddio ffont or-syml neu generic (e.e Comic Sans). Bydd hyn yn edrych yn amaturaidd. Dylid anelu at gysondeb o fewn y ffont (e.e prif-lythrennau yn gyson) a ni ddylid defnyddio mwy na dau ffont ar glawr heblaw fod wirioneddol angen.
  3. Delwedd a lliw.
    Defnyddiwch brif ddelwedd wreiddiol sydd yn drawiadol ac yn ganolbwynt. Dim clip art. Lliwiau sy’n cydweddu. Dylid defnyddio delweddau fydd yn tanio dychymyg. Dylid ystyried y gynulleidfa. Dylid defnyddio cyfres o liwiau tebyg, nid yr enfys gyfan.
  4. Brandio.
    Rhaid sicrhau bod cysondeb brandio y gyfres (os yw’n gyfres) a/neu brandio’r wasg gyhoeddi ar y clawr.
  5. Gwreiddioldeb.
    Dylai clawr llyfr da edrych yn wreiddiol gan osgoi ystrydebau, sefyll allan ar silff lyfrau neu ar y we, a dylai fod yn gwerthu’r llyfr gan barchu’r cynnwys creadigol ar yr un pryd. Oes ‘na ddyfyniad da o ganmoliaeth gan awdur tebyg neu wobr mae’r llyfr wedi ei ennill? Defnyddied ef! Mae neges i’w chyfleu. Dylai’r darllennwyr deimlo rhywbeth wrth edrych ar y clawr. Dylid ceisio gosod y naws a’r awyrgylch ac ymgorffori’r naratif i mewn i’r clawr.

Ni ddylai clawr llyfr fod yn rhywbeth munud olaf. Dylid ei ystyried yn ofalus. Wedi’r cyfan, dyma argraff cyntaf y darllennydd o’r llyfr. Mae’r clawr yn werthwr, yn lysgennad ac yn rhan anhepgor o brofiad y darllennydd o’r llyfr ei hun.

Cofiwch am yr actorion o fewn y broses gyhoeddi – yr awdur(on), dylunydd, golygydd(ion), artist(iaid), swyddog(ion) marchnata a chyfarwyddw(y)r sydd i gyd yn rhoi mewnbwn ac yn chwarae rhan yn y broses ddatblygu – nid dim ond y dylunydd a’r awdur.

A cofiwch amdanoch chi hefyd – y darllennydd ei hunan! Mae eich barn chi mor bwysig ag unrhyw un am beth sy’n gwneud clawr llyfr da.

 


Cofiwch – os oes gennych chi lyfr neu syniad am lyfr yr hoffech chi ei gyhoeddi gyda ni, mae croeso i chi gysylltu a ni drwy ebostio golygu@ylolfa.com neu ffonio 01970 832 304.

Bydd un o’n golygyddion yn eich cynghori ar sut orau i gyflwyno eich gwaith i ni.
Cliciwch yma am fwy o wybodaeth ynglyn a chyhoeddi eich llyfr gyda’r Lolfa.

ylolfa.com

Advertisements

One comment

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

w

Connecting to %s