Blas o Byw yn fy Nghroen: Profiadau pobl ifanc yn ymdopi â chyflyrau hir dymor

“Beth am gyflyrau corfforol? Ble’r oedd y rheiny oll yn cuddio?” dyna mae golygydd Byw yn fy Nghroen, Sioned Erin Hughes, golygydd y gyfrol, yn holi yn ei rhagair i’r gyfrol yma, sy’n cynnwys ymateb 12 o bobl ifainc, rhwng 10 a 26 oed, sydd wedi bod trwy fwy na’u siâr o frwydro a dioddef, a’r ffordd y maent yn ymdopi mewn ffordd bositif ac urddasol.

Byw yn fy NghroenYn rhagair y gyfrol, mae Sioned Erin yn nodi bod salwch unigolion, yn enwedig yn ystod plentyndod, yn effeithio ar y rhwydwaith o deulu a ffrindiau:

“Mae salwch, afiechyd, cyflwr – diffinia fel y mynni – yn medru creu’r llanast mwyaf o dy fywyd di. Ac nid o dy fywyd di yn unig, oherwydd mae’r bobl agosaf at y sawl sydd yn dioddef yn ddiau am deimlo’r difrod yn eu bywydau hwythau hefyd.”

Mae Sioned Erin, o Ben Llŷn, sy’n dioddef o gyflwr prin Myasthenia Gravis. Meddai:

“Allwn i ddim yn fy myw â chredu mai ofer fu’r holl ddioddef, felly roedd yn rhaid imi gredu bod yna bethau anhygoel yn mynd i ddod i fod o’i herwydd. Ac mae’n debyg i sawl un arall yn y gyfrol hon deimlo’r un angen i ganfod y bendithion hynny, oherwydd bendith ydi teimlo’n fwy penderfynol, yn fwy goddefol, yn fwy angerddol ac yn berson gwell oherwydd gwaeledd; ac mi weli di hynny’n cael ei adrodd yn gyson drwy’r tudalennau.”

Fel y llyfrau eraill yn y gyfres (Gyrru Drwy Storom; Galar a Fi) mae yna restr o eiriau defnyddiol sydd yn medru cysuro a rhestr o eiriau sydd yn medru brifo. Dyma flas bach ar y ddwy restr:

Geiriau sydd yn medru brifo:

  • ’Swn i byth medru dweud dy fod di’n wael, o edrych arnat ti.
  • Mae o i gyd yn dy ben di.
  • Ty’d ’laen…
  • Mae ’na wastad rywun yn waeth na ti.
  • Jyst meddylia’n bositif ac mi ddoi di drosto fo.
  • Mae pawb yn blino.
  • Mi faswn i wedi cynnig iti ddod efo ni, ond gan dy fod di’n wael…

Geiriau sydd yn medru cysuro:

  • Dydi’r cyflwr ’ma ddim yn dy ddiffinio di.
  • Helpa fi ddallt dy gyflwr di.
  • Sut wyt ti’n teimlo heddiw?
  • Dwi wedi bod yn ymchwilio i dy gyflwr di.
  • Plîs, gad imi helpu.
  • Fyddi di byth yn faich.

A dyma flas ar benodau gwych y cyfranwyr:


“Dwi’n cofio casáu pan oedd pobl yn arfer dweud, ‘Mae’n rhaid eu bod nhw’n pigo arnach chdi achos dy fod di’n dawel ’sti.’ Na. Maen nhw’n pigo arna i achos eu bod nhw’n fwlis – dyna’r gwir. Am flynyddoedd, llwyddodd eraill i fy narbwyllo bod cael personoliaeth fewnblyg yn beth negyddol, ac yn rhywbeth i fod â chwilydd ohono. Roeddwn i’n fy nghasáu’n hun fwy a mwy bob dydd, a wastad yn cwestiynu, ‘Pam na fedra i fod yn normal?’”

– Arddun Rhiannon, 22 oed, yn sôn am ei phrofiad o iselder a gor-bryder yn ei phennod Grym geiriau.

“Gallaf gyfri ar fwy nag un llaw y nifer o ferched ifainc o’n i’n ffrindiau efo nhw ar y ward, ond sydd ddim yma bellach… mae’n rhywbeth sydd wir yn effeithio arna i weithiau; yn gwneud imi deimlo’n drist, yn euog, ac yn gwneud imi deimlo fel dylse fi fod yn byw bywyd i’r eithaf nawr ’mod i’n well. Ond mae hyn yn beth dryslyd hefyd oherwydd y gwir ydi, mae byw bywyd fel ydw i nawr – heb gancr, heb orfod llyncu deugain tabled y dydd, heb diwb yn dod allan o f’ysgyfaint – yn rhywbeth i’w ddathlu ynddo’i hun, nag yw e?”

a

“Ond yr un peth dwi isie ichi ei gofio ar ôl darllen hwn yw taw chi yw’r ateb i achub bywydau pobl â chancr y gwaed… mae dwy fil o bobl yn y Deyrnas Unedig yn aros am drawsblaniad mêr esgyrn bob blwyddyn. Maen nhw’n dibynnu ar eraill i roi eu bôn-gelloedd. Heb godi ymwybyddiaeth am ba mor hawdd yw hi i achub bywyd rhywun efo cancr y gwaed, mae pobl yn marw wrth aros am y driniaeth.”

Mwy o wybodaeth gyda elusen Anthony Nolan

– Beatrice Edwards, 23 oed, o’i phennod Wel, dyna fflipin anghyfleus! Trosolwg o brofiad person ifanc yn goresgyn cancr y gwaed

“Dyna oedd y peth gwaetha am fisoedd wedyn – deffro wedi anghofio beth oedd wedi digwydd, a’r meddwl, yn ddigon siŵr, yn f’atgoffa i’n union fod fy nhad wedi marw.”

– Caryl Bryn, 22 oed, yn sôn am ei phrofiad o alar, a gorbryder yn troi’n iselder ar ôl marwolaeth ei thad yn ei phennod Rhuban sidan.

“OCD, neu Obsessive Compulsive Disorder yw enw’r salwch hwn sy’n effeithio ar fywydau 750,000 o drigolion Prydain heddiw. Yn fy achos i, dwi’n gorfeddwl y pethau bychain, sydd wedyn yn arwain at golli cwsg, diffyg hyder, a mynd o flaen gofid.”

– Elis Derby, 22 oed, yn sôn am ei brofiad o OCD yn ei bennod Ebrill 2017.

“Felly, ydw, dwi’n dal i brofi diwrnodau llwyd lle dwi’n cwestiynu pob dim a methu â dod o hyd i’r ateb cywir. Wrth deimlo fel hyn, yn aml iawn mae’n rhaid imi atgoffa fy hunan mai’r diwrnodau heriol yw’r diwrnodau sydd yn fy ngwneud i’n benderfynol, ac felly’n fy ngwneud i’r person ydw i.”

– George Bowen-Phillips, 17 oed, yn sôn am ei brofiad o’r cyflwr spina bifida a’r her o fod mewn cadair olwyn yn ei bennod Stori George.

“Ddylai neb orfod mynd o dan label eu cyflwr, am fod gan bawb bethau canwaith difyrrach a mwy teilwng sydd yn eu gwneud yn bobl arbennig, yn bobl wahanol, yn bobl unigryw.”

– Iestyn Tyne, 21 oed, yn sôn am ei brofiad o glefyd y siwgr, yn ei bennod Un hogyn gwelw’n bwydo’i waed i stribyn wen.

“Er fy ‘mod i efo epilepsy, dwi’n gweld fy hun yn Hogan lwcus iawn, a dydi epilepsy ddim yn stopio fi rhag gwneud uffar o ddim byd!”

– Liwsi Mô, 10 oed, yn sôn am ei phrofiad o epilepsi yn ei phennod Rhywbeth am epilepsi

“Mae ’na sawl cyfnod lle dwi wedi crio – crio o unigrwydd am fod ’na neb arall yn dallt ‘go iawn’, a chrio o wylltineb efo fi fy hun am ’mod i’n teimlo fel methiant am fethu â rheoli fy nghorff.”

– Lois Mererid Williams, 26 oed, yn sôn am ei phrofiad o ulcerative colitis yn ei phennod Byw efo ulcerative colitis.

“Mae nam golwg yn beth cymhleth iawn. Nid yw dau berson yn gweld yn yr un ffordd, hyn oed os oes ganddyn nhw’r un cyflwr llygaid.”

a

“Peidiwch â theimlo trueni drosta i, oherwydd dyw gwerth bywyd ddim yn bodoli yn ein golwg, ond yn hytrach yn bodoli ynddon ni fel pobol; yn ein gweithredoedd, ym mywyd ei hunan, ac yn sut yr ydyn ni’n penderfynu byw ynddo.”

– Mared Caron Jarman, 24 oed, yn sôn am ei phrofiad o Cellulitis ac chlefyd Stargardt yn ei phennod Nadolig 2002.

“Ond ’nes i ennill cymaint mwy oherwydd y salwch. ’Nes i sylwi ar y pethau bychain mewn bywyd o’dd yn bwysig – y gallu i gynnal sgwrs gyda rhywun, ac i gerdded ar fy mhen fy hun heb help. a’r gallu bellach i werthfawrogi’r holl bethau, bach neu fawr, dwi wedi llwyddo i’w gwneud – o godi o’r gwely bob dydd i raddio o’r brifysgol.”

a

“Mae pawb yn brwydro rhywbeth yn eu bywyd, boed yn weledol ai peidio, felly byddwch yn glên.”

– Rhiannon Lloyd Williams, 23 oed, yn sôn am ei phrofiad o CFS/ME yn ei phennod Tywysoges Hir ei Chwsg fodern.

“Un o’r pethau anoddaf i’w dderbyn pan oeddwn i’n dioddef o acne oedd teimlo bod pawb yn sylli ar fy wyneb wrth imi gael sgwrs â nhw. Byddwn i hyd yn oed yn teimlo bod pobol yn osgoi cael sgwrs â mi am fod fy wyneb mor afiach. Does dim amheuaeth fod yr acne wedi bwrw fy hunanhyder yn llwyr.”

– Sioned Elin Rowlands, 20 oed, yn sôn am ei phrofiad o acne difrifol yn ei phennod Fy mhrofiad gydag acne.

“Penderfynnu defnyddio [fy] egni i wella oedd un o’r pethau mwyaf caredig imi ei wneud efo fi fy hun, ac erbyn hyn, mi dwi’n llawer bodlonach o wybod ‘mod i o’r diwedd yn gwrando ar fy nghorff pan mae’n sibrwd, yn hytrach nag aros i glywed ei sgrech.”

a

“Mi dwi wedi lleihau fy nefnydd o gyfryngau cymdeithasol yn eithriadol, ac mae gwaredi’r cymharu bywydau rownd y rîl wedi gwneud byd o les imi. Yn hytrach, mi dwi’n pori’r we er mwyn canfod storïau am bobl ysbrydoledig sydd wedi goroesi pethau mawrion.”

a

“Ac mi dwi’n falch ‘mod i wedi dod o hyd i’r gwerth sydd i ddioddef, oherwydd mae profi digalondid mor amrwd hefyd yn golygu fy mod i’n profi llawenydd yn llawer dyfnach.”

– Sioned Erin Hughes, 21 oed, yn sôn am ei phrofiad o Myasthenia Gravis yn ei phennod ‘Yn nhrofeydd y ffordd...’


Mae Byw yn fy Nghroen ar gael nawr (£7.99, Y Lolfa)

www.ylolfa.com

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s