Adolygiad | Wal gan Mari Emlyn

Wal

Wrth i Siân geisio ysgrifennu, daw toriad i’r trydan. Yn y tywyllwch, mae’n hel meddyliau am Simon Kaltenbach, ei chymydog, sydd wedi adeiladu wal fawr hyll rhwng y ddau dŷ. Mae hyn yn ei harwain i gofio ei magwrfa a’r waliau fu’n gymaint rhwystr yn ei phlentyndod. Beth ddigwyddodd i’w brawd, Gareth? Pam nad oedd Siân yn hoffi Anti Rita?

Nofel amlhaenog gyda themâu cyfoes yn rhedeg drwyddi. Mae’r nofel yn dilyn fformat llyfr sydd yn helpu plant dysgu darllen. Wrth i’r nofel fynd rhagddi, mae ffont y geiriau yn mynd yn llai, sef arwydd o ddatblygiad llythrennedd plentyn. Yn Wal mae’n arwydd o’r prif gymeriad, Siân, yn dysgu mwy amdani hi ei hun a theflir goleuni ar y tywyllwch a chodir pontydd yn lle waliau. Mae Wal hefyd yn lyfr clawr caled a gwelir geiriau allweddol yn britho gwaelod y ddalen.

Dyma adolygiad Mared Llywelyn o Wal gan Mari Emlyn.


Roedd Wal ymhlith y saith a oedd yn deilwng o’r Fedal Ryddiaith yn Eisteddfod Genedlaethol Dyffryn Conwy.

Yn draddodiadol mae’r gystadleuaeth honno yn chwilio am weithiau sy’n fwy arbrofol ac yn gwthio ffiniau. Mae Wal yn sicr yn deilwng o hynny.

Mae waliau yn thema sy’n rhedeg drwy’r stori, boed yn ddiriaethol neu haniaethol. Mae wal yn cael ei chodi rhwng ardd Sian a Simon am bod Babka y ci yn baeddu yn ei gardd. Mae waliau emosiynol rhwng rhai o gymeriadau’r nofel. Gall pob un ohonom gydymdeimlo â hynny. Ai cymdeithas fel hyn ydym ni ynddi heddiw? Yn gwarafun gweld pen pobl drws nesa yn edrych dros y gwrych? Ein lle ni ydi fan hyn, rydan ni isio llonydd. Felly rydan ni am adeiladu ffens.

Awdures yw Siân ac mae hi mewn bloc. Wal anweledig yn nadu iddi fod yn greadigol. Mae storm y noson honno ac mae’r trydan wedi diffodd, ac yng ngolau ei channwyll atgoffir hi o gyfnod y ‘3 day week’ ble roedd hi’n cael addysg adref, mae’n meddwl am ei phlentyndod ac yn chwilio am atebion. Fel mae’r nofel yn mynd yn ei blaen a daw mwy o haenau i’r stori. Drwy hynny mae’n dod i ddysgu mwy am hi ei hun a’i magwraeth.

Yr elfen ddifyrraf yn y nofel ydi’r arddull, sydd wedi cael ei ysgrifennu yn null dysgu darllen megis llyfrau Ladybird.

Dyma Siân.

Mae hi’n noson dywyll.

Does gan Siân ddim stori heno.

Mae hi’n ddu ar Siân heno.

Llyfrau Mary Vaughan Jones oedd gen i wrth ddysgu darllen (y Pry Bach Tew, diolch yn fawr, diolch yn fawr), ond mae cymeriadau Wal wedi eu henwi ar ôl Gareth a Sian o gyfres Ladybird. Ar y nodyn yna mae’n werth sôn am bwysigrwydd estheteg nofel, a sut mae’n teimlo yn eich dwylo. Mae gwaith celf y clawr yn fendigedig ac yn adlais amlwg o’r gyfres Ladybird. Mae hi’n sicr yn haeddu clawr caled, ac yn hytrach na theimlo fy mod yn darllen llyfr dwi’n teimlo fy mod yn cael profiad o’i ddarllen.

Rhaid bod yn blaen a dweud na fydd yr arddull at ddant bawb. Mae ysgrifennu cynnil at fy nant i ac ewch chi ddim cynilach na Wal. Mae ysgrifennu gwych wrth sôn am Mam, Dad ac Anti Rita sydd mor grafog, a fel darllenydd ro’n i’n mwynhau cael darllen rhwng y llinellau. Ynghanol naws diniweidrwydd gall y cynildeb ar un wedd fod yn sinistr, neu’n andros o ddoniol – ‘ond mae’n anodd rhedeg ar flaenau eich traed mewn sandalau Dr Scholl.’

Pam fod mam yn rhedeg? Mae hi a Siân newydd weld Rosie am y tro cyntaf. Rosie, y ferch fach sydd mewn cadair olwyn, a gafodd ei geni fel plentyn thalidomide. Ond mae Siân a Rosie yn dod yn ffrindiau gorau. Drwy bontio’r llyfrau megis Barti Ddu gan T Llew Jones a Dragon Pirate Stories dengys fod cryfder mewn rhannu, nid gwahanu. Gan fod Siân ar y cyrion yn yr ysgol a Rosie ar gyrion y gymdeithas oherwydd ei hanabledd daw’n glir mai cyfeillgarwch a charedigrwydd sy’n chwalu waliau.

Mae’n iasol pa mor amserol yw’r nofel. Yn gyntaf gan bod llifogydd enbyd wedi taro rhannau o’r wlad ychydig cyn ei chyhoeddi, mae Simon a Babka yn wynebu dinistr tebyg tua diwedd y nofel, oherwydd y ‘wal hyll sy’n creithio dau gymydog.’ Pa bris fyddai rhywun yn ei dalu am adeiladu wal, felly?

Mae’r ‘3 day week’ hefyd yn ein hatgoffa o blant yn cael eu haddysgu adref oherwydd y pandemig Covid-19, yn gwneud i ni feddwl am y waliau yma eto. Firws sydd ddim yn parchu unrhyw waliau, ond eto sy’n mynnu cadw teulu a ffrindiau arwahân. Gan fod y nofel yn ein cymell i ystyried sut yr ydym yn trin ein cymdogion, tybed sut fath o gymdeithas fydd hi wedi’r aflwydd yma?

Dyna beth mae Mared yn feddwl o lyfr Mari.

Mae Mared wedi mwynhau y llyfr.

Dyna braf.

“Cynnil, meistrolgar a chwbl wreiddiol.” – Mererid Hopwood

“Sinistr o ddiniwed; anghynnes o agos-atoch; arteithiol o ddarllenadwy.” – Emyr Lewis

“Waw. Jyst… waw! Os bu erioed lyfr amserol, dyma fe. Nid nofel gyffredin mohoni… ond nid dyddiau arferol mo’r rhain. Rhaid ei darllen.” – Bethan Mair


Mae Wal gan Mari Emlyn ar gael nawr (Y Lolfa, £8.99)

ylolfa.com

 

 

 

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s