Adolygiad | O’r Cysgodion gan Heiddwen Tomos

Mae Heiddwen Tomos yn feistres ar greu cymeriadau byw ac mae’r straeon yma’n darlunio bywyd ar ei orau ac ar ei waethaf. Mae’n trafod perthynas pobl a’i gilydd yn eu bywydau bob dydd – magi babi, gweithio mewn salon harddwch, car yn torri i lawr – ac yn ymdrin a themau fel iechyd meddwl, cam-drin corfforol a meddyliol, ymfudo a cholled. Ac mae cydbwysedd y monologau rhwng y sobor o ddwys a digrifwch chwerthin yn uchel. Dyma adolygiad o’r casgliad straeon byrion O’r Cysgodion gan Sioned Erin Hughes.

Mae’n wir fod ysgrifennu nofelau yn gyfrwng o roi llais i’r di-lais, ac yn sicr ddigon, mae Heiddwen Tomos yn cadw’n driw i’r cysyniad hwn. Mae yma 14 stori fer sydd yn amrywiol iawn eu cynnwys, ond maent oll yn cael eu huno gan un ffaith gyffredin, sef bod cymeriadau pob stori yn bobl ar gyrion cymdeithas. Mae ambell un yn gwenu’n gawr i gyd yng ngŵydd y byd, tra bod cyfrinachau ingol yn cuddio y tu ôl i’w gwenau mewn gwirionedd. Mae eraill yn cael eu gyrru i gyflawni gweithredoedd sydd yn groes i’w credoau eu hunain, a hynny yn enw cariad. A gwelwn un arall wedyn sydd yn ffarwelio â theulu, newyn a rhyfel mewn ymgais i ganfod ei fan gwyn fan draw, ac er mwyn byw.


Mae yma brudd-der, cenfigen, euogrwydd, dial a dicter. Mae tro tywyll yng nghynffon bob stori – sinistr weithiau hefyd. Clywn ymrafael mewnol cyson o fewn y cymeriadau ynghylch beth sydd yn gyfiawn a beth sydd ddim, a theimlwn ar adegau ein bod yn cael ein llyncu gan y drwg. Ond mae yma drafodaeth ar bethau sydd yn haeddu sylw ac sydd angen eu trafod, er nad yw eu darllen o reidrwydd yn brofiad dymunol bob amser. Mae yma ymdriniaeth â themâu megis galar, cam-drin emosiynol, obsesiynol a chorfforol ac anawsterau iechyd meddwl a chorfforol. Cawn hefyd ein taflu i fydoedd cwbl ddieithr megis at galon y gwirionedd ynglŷn â hil-laddiad, lle cawn ein trochi mewn disgrifiadau barbaraidd ynghylch ‘un bedd byw’ o bobl a brofodd yr un ffawd enbyd â’i gilydd.
Ond rhag digalonni gormod, mae’r awdures wedi dod o hyd i’r cydbwysedd, gan fod y llon i’w weld yma hefyd. Mae afiaith yn perthyn i’r stori ‘Gofal’, ac mae iaith fratiog y ferch yn cynnig ffresni ac egni ifanc. Mae cariad y ferch fach tuag at Anti Mair yn y stori ‘Colli’ yn cynnig cyffyrddiadau annwyl a mewnwelediad gwerthfawr i fyd drwy lygaid plentyn. Ac mae caredigrwydd a thynerwch yr hen lanc yn y stori ‘Newid’ yn cynnig gobaith newydd wedi i’r stori flaenorol, ‘Y Llwynog’, gyferbynnu’n llwyr â hi.


Cyfrol aml-leisiol yw O’r Cysgodion, sydd yn ein hatgoffa fod i bob un ei frwydr feunyddiol, waeth beth yw’r cefndir. Ac er bod ambell stori yn adfer ein ffydd mewn dynoliaeth, nid yw’r awdures yn ceisio cuddio’r ochr dywyll, bydredig sydd i ddynoliaeth ychwaith. Yn obeithiol felly, ond yn realistig ar yr un pryd – fel y dylai pethau fod.

Mae O’r Cysgodion gan Heiddwen Tomos ar gael nawr (£8.99, Y Lolfa).

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s