Wythnos Iechyd Meddwl 2021 | Blas o Gan Bwyll a Gwyddbwyll, addasiad gan Bethan Gwanas

Cyhoeddwyd Gan Bwyll a Gwyddbwyll eleni yn rhan o ymgyrch Darllen yn Well. Mae Cyngor Llyfrau Cymru yn rhan o’r ymgyrch i weld mwy o lyfrau ar gael drwy’r Gymraeg.

“Caiff cynllun Darllen yn Well Llyfrau ar Bresgripsiwn ei arwain gan The Reading Agency a’r nod yw cynorthwyo pobl i ddeall a rheoli eu hiechyd a’u lles drwy gyfrwng deunydd darllen defnyddiol. Mae’r llyfrau i gyd wedi’u cymeradwyo gan arbenigwyr iechyd, yn ogystal â phobl sy’n byw gyda’r cyflyrau a gwmpesir a’u perthnasau a’u gofalwyr.”

Gwefan Cyngor Llyfrau, linc isod

Darllenwch mwy am hyn yma.

Dyma i chi flas o’r nofel Gan Bwyll a Gwyddbwyll (Check Point gan Stewart Foster) yn addas i’r arddegau (CA3 / 11 – 14 oed). Dyw Felix ddim yn blentyn trafferthus; plentyn yw e sydd yn cael trafferth. Mae e’n dioddef o ADHD ond mae cael gwersi gwyddbwyll gyda’i daid yn dod â chanlyniadau annisgwyl.

Pennod 1

Y Clwb Syllu ar y Wal

Dwi’n syllu ar y wal. Mae hi mor llydan â fy nfhiwbicl i ac yn ymestyn i fyny at y nenfwd. Gwagle gwyn yn llawn o ddim. Mae Mrs Ewens yn deud bod hyn i fod fy helpu I feddwl am be dwi wedi’i neud, yr effaith mae’n ei gael ar y dosabrth, yr effaith mae’n ei gael arnai i. Ond dydy syllu ar y wal ddim yn teimlo fel tasa fo’n fy helpu i. Mae’n teimlo fel cosb.

Y cwbl ‘nes i oedd gofyn i Mr Fields os oedd o’n gwisgo wig.

Chwerthin nath y dosbarth, ond doedd o ddim yn meddwl ei fod o’n ddigri. Oedd gan y ffaith ei fod o’n gwisgo wig unrhyw beth i’w neud â Daearyddiaeth?

‘Nag oes,’ meddaf i.

‘Ia, na oes, Felix. Felly gwna dy waith.’

Ond do’n i ddim yn gallu canolbwyntio. Roedd Jake, fy ffrind gorau, yn eistedd wrth fy ymyl i yn chwerthin ac roedd hynny’n fy ngeud i’n waeth.

‘Syr, ydach chi’n licio crympets?’ gofynnais. Pam crympets, does gen i ddim clem; mi fyddai wedi gallu bod yn unrhyw beth – wythnos dwetha roedd o’n drychfilod, croen oren, rhwydi pysgota, ond y bore ‘ma y gair ‘crympet’ neidiodd i mewn i ‘mhen i ac allan o ‘ngheg i.

‘Beth?’ Edrychai Mr Fields yr un mor ddryslyd â chriw’r dosbarth.

‘Ydach chi’n licio crympets? Dwi ddim. Maen nhw’n llawn tyllau fel tasa pryfaid genwair wedi bod y neu bwyta nhw.’

Dyna pryd gafodd Mr Fields lond bol. Dyna pryd ddwedodd o, ‘Felix, allan!’

Felly dyna sut ges i siarad efo Mrs Ewens.

Dyna pam dwi yma yn y Clwb Syllu ar y Wal eto.

Stafell Ynysu ydy’r enw go iawn, ond y Clwb Syllu ar y Wal ydy o i ni, achos dyna be ‘dan ni’n neud – syllu ar y wal. Dyma’r ail dro i mi’r wythnos yma, y nawfed y mis yma. Dydy o ddim achos ‘mod i’n gneud rhywbeth mawr o’i le, dwi jyst ddim yn gallu canolbwyntio nac aros yn llonydd. ADHD ydy ei enw o, mae’n debyg – Attention Deficit Hyperactivity Disorder – neu ADCG yn Gymraeg – Anhwylder Diffyg Canolbwyntio a Gorfywiogrwydd – sef ffordd gymhleth o ddeud ‘mod i’n gnonyn aflonydd, yn ôl Mam a Dad. Maggot ydy cnonyn, ond ants yn dy bants fyddet ti’n ddeud yn Saesneg. Y cwbl wn i ydy alla i ddim peidio, ond mae’n golygu ‘mod i’n cael fy ngyrru i syllu ar y wal yn aml. Ond ddim mor aml â James King ym Mlwyddyn 9. Mae o’n cael ei yrru yma bob dydd. Mae o’n eistedd ar ochr arall y partisiwn rŵan, yn tapio’i droed yn erbyn coes ei gadair. Ac mae ‘na bedwar plentyn arall yma – dau fachgen o Flwyddyn 8 a dwy hogan o Flwyddyn 9. Dydyn ni ddim yn siarad efo’n gilydd, ond weithiau ‘dan ni’n gwenu neu’n nodio fel tasen ni’n perthyn i ryw glwb cyfrinachol. Ond y rhan fwya o’r amser ‘dan ni’n eistedd yn ein ciwbicls yn syllu ar y waliau gwyn, yn meddwl am y  pethau ‘dan ni wedi’u gneud, ond y cwbl sy ar fy meddwl i ydy mynd adre efo Jake i gael ffeit efo’r cafalri.

Tap. Tap. Tap.

Tap. Tap. Tap.

‘James, dwi’n meddwl ein bod ni wedi cael digon o hynna!’

Tap. Tap. Tap.

Tap. Tap. Tap.

‘James.’ Mae Mrs Ewens yn sbio dros ei chyfrifiadur. ‘Wnei di roi’r gorau iddi?’

‘Ond, Miss, dwi wedi bod yma ers oes pys.’

‘A bai pwy ydy hynny?’

‘Fi.’ Mae James King yn ochneidio.

Tap. Tap. Tap.

Dwi’n syllu ar y wal.

Tap. Tap. Tap.

‘Hei, ti!’ Mae James King yn sibrwd fel tasen ni mewn carchar. Dwi’n ei anwybyddu o. Mae o wastad yma am ei fod o wedi cael ffeith, neu wedi rhegi ar athro. Dim ond oherwydd y crympets dwi yma. Dwi’n trio canolbwyntio ond mae fy nychymyg i a’r pethau lleia yn tynnu fy sylw i, fel ceir yn pasio y tu allan a phry cop yn cropian i lawr y wal, ar hyd y llawr. Dwi’n llithro fy esgid ar draws teilsen o garped. Mae’r pry copyn yn dringio ar fy esgid i, dros y careiau.

‘Oi!’

‘Be?’ Dwi’n neidio allan o fy meddyliau wrth i ben James King neidio allan o ochr y partisiwn. Dwi ddim isio siarad efo fo a chael fy hun i fwy o drwbwl, ond mae Jake yn deud mai’r peth gwaetha fedri di neud ydy anwybyddu James King achos mi fydd o’n meddwl bod arnat ti ei ofn o. ‘Be?’ dwi’n sibrwd yn ôl.

‘Ges ti dy yrru at Mr Mclugash?’ Mae James King yn siarad fel tasen ni’n fêts ond dydy o byth yn deud fy enw i.

‘Naddo,’ dwi’n sibrwd yn ôl.

‘Ges i,’ mae o’n brolio. ‘Deud y gneith o ecsbelio fi os byddai I’n gneud yr un peth eto. Be ‘nes ti?’

‘Dim byd mawr. Jyst methu ista’n llonydd.’

Mae’n tynnu wyneb yna’n deud, ‘Ti ydy’r boi efo’r taid rhyfedd, ‘de?’

‘Ti’n deud hynna bob tro,’ dwi’n ochneidio.

‘Dwi’n gwbod – achos mae o’n rhyfedd.’

‘Ti’m yn ei adnabod o.’

‘Dim rhaid i mi,’ meddai James King. ‘Ond mae dy nôl di mewn car pinc bob dydd yn rhyfedd.’

‘Jyst Taid ydy o,’ meddaf i.

‘James, symuda a gad lonydd i Felix.’

‘Gwnewch iddo fo symud.’

‘Na wnaf,’ meddai Mrs Ewens. ‘Gofyn i ti wnes i.’

Mae James King yn hwffian, yna’n cydio yn ei fag a symud. O fewn eiliadau mae o’n dechrau tapio eto.

Dwi’n syllu ar y wal, ac yn trio’i gau o allan. Mae rhai’n gneud eu gwaith cartre yma, rhai’n darllen. Aeth Jake i gysgu yma unwaith, ond dwi jyst yn syllu ar y wal i neud i amser basio’n gynt, i anghofio lle ydw i. Os dwi’n syllu’n ddigon hir, dwi’n gweld lliwiau a siapau ac maen nhw’n toddi i ewn i’w gilydd ac mae o fel taswn i’n gwylio ffilm – fy nh i, tŷ Jake, tŷ Taid, o gwmpas sgwaryn o wair. Ac yng nghanol y sgwâr mae coeden Jake a fi.

Yn y gaeaf ‘dan ni’n filwyr yn cropian dros y gwair ar ein boliau efo gynnau, yn siarad ar y two-way radio, a phan mae’n ddiogel ‘dan ni’n gosod ein bayonets ac yn rhedeg drwy’r eira. Yn yr haf ‘dan ni’n llwytho canons ac y neu saethu nhw at y gelyn. Weithiau dwi’n cael fy nghrafu gan fwled; weithiau maen nhw’n fy nharo i go iawn, reit rhwng fy asennau i. Dwi’n dal i fedru teimlo’r boen yn fy nghalon, ac os dwi’n codi ‘nghrys dwi’n gallu rhedeg fy mysedd dros y pant yn fy nghroen lle nath y grachen ddisgyn i ffwrdd.

Mae Jake a fi’n ymosod ar bawb. Does dim ots pwy ydyn nhw nac o ba wlad maen nhw’n dod, ond os ydyn nhw’n meiddio dod yn rhy agos a bygwth ein coeden ni, dyna fo. Dwi’n dychmygu ‘mod i yno rŵan ac y neu gweld nhw’n dod yn nes drwy fy minocwlars. Mae ‘na sneipar ar ben to Mrs Flower, yn anelu mewn hanner cylch rownd y sgwâr, dros y ceir o flaen drysau ein tai ni. Mae o’n dal i anelu, anelu, nes iddo fo stopio’n sydyn reit gyferbyn â’n coeden ni. Rhaid i mi ei stopio fo. Rhaid i mi…

Dwi’n codi’r gwn ac yn gosod y carny n erbyn fy ysgwydd i.

Snap!

Mae’r sneipar yn anelu’n syth ata i a dwi’n anelu ato fo. Rydan ni fel dwy lygad ar ddau ben gwahanol rhyw homar o delesgop.

‘Paid â saethu!’ mae’n sibrwd.

‘Paid â saethu!’ diw’n sibrwd yn ôl.

Clic.

Mae o wedi tanio.

Clic.

Dwi wedi tanio.

Dwi’n symud fy mhen yn sydyn wrth i fwled hisian heibio ‘nghlust i.

Ha. Ges i ti! Mae pen y sneipar yn ffrwydro fel anferth o domato.

‘Felix! Felix!’ Mae rhywun yn tapio fy ysgwydd i.

Dwi’n neidio ac yn troi. Mae Mrs Ewens yn edrych arna i yn rhyfedd.

‘Ia, Miss… o’n i jyst yn…’ Mae ‘mhen I’n baglu’n ôl i mewn i’r byd go iawn. Mae Mrs Ewens yn tapio’r bwrdd.

‘Felix,’ meddai. ‘Mae dy daid yma.’

Mae Gan Bwyll a Gwyddbwyll, addasiad Bethan Gwanas ar gael nawr, £6.99 (Y Lolfa).

Am restr llawn o lyfrau Darllen yn Well Y Lolfa, ewch yma.

www.ylolfa.com

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s